HAMRODESH.COM “HamroDesh, HamroPran”

गीत: दिनेश खरेल

दिन्छ्यौ भने साथ देउ
कल्पनामा नआइदेउ
सिंगारिसकें दिलको महल
अब त्यस्लाइ नभत्काइदेउ
छोडी जान्छु किन किन सम्झना आउँदैन मेरो ?
ऋतु जस्तो बारम्बार आँउदैन जीवन
एकवारको चोला हो साथ देउन मेरो
दिन्छ्यौ भने साथ देउ
कल्पनामा नआइदेउ
सिंगारिसकें दिलको महल
अब त्यस्लाइ नभत्काइदेउ

दुख सुख साथमा रही संगै रमाउँला
तितामिठा कुरा गर्दै संगै बिताउँला
यो जुनीको जिवनमा संगै रहुँला
सगरमाथा चुमी चुमी माया साटौंला
दिन्छ्यौ भने साथ देउ
कल्पनामा नआइदेउ सिंगारिसकें दिलको महल
अब त्यस्लाइ नभत्काइदेउ
छोडी जान्छु किन किन सम्झना आउँदैन मेरो ?
ऋतु जस्तो बारम्बार आँउदैन जीवन
एकवारको चोला हो साथ देउन मेरो

हाल: नेदरल्याण्ड
email:wami7dinesh@yahoo.com

-सन्देश कडेल

बर्खा लाग्यो जतासुकै पानी पानी। भूँइबाट पनी पानी। आकाश बाट पनि पानी। पानीले सताइका मान्छे। कहिले पानी नपाएर सताइएका, कहिले त्यसैले पखालीएर सताइएका मान्छे। कोही पानी नपाएरै मरे। कोही पानी पिएकै कारण मरे। बचाउने त्यही पानी। भए पानी छ जिन्दगानी, नभए पानी छैन जिन्दगानी। धेरै भए पानी फेरी फन्दामा पर्‍यो जिन्दगानी।
सबैलाइ हतारो छ। स्कुल जाने। अफिस जाने। डेटिङ जाने। तर सबैलाइ सताउँदैछ साउने झरी।" कमसेकम स्कुल जानेबेलामा त नपर्नु नी पानी। हेर त ड्रेस सबै भिजायो। यो रेन कोटले पनि केही छेक्दैन पानी! बेला न कुबेल नचाहिएको पानी किन परेको छ कुन्नी ?" फलाक्दै थिइन छिमेककी ममतामयी माता। मेरो एउटा साथी पनि पानीलाइ सत्तोसराप गर्दै थिए, "बिहानभरि परेन, जब साढे नौ हुन थाल्यो गास टिप्दा टिप्दै पानी दर्कियो, अफिस नआउँ छडके होला आँउके छडके पानी परेको छ, पानीले जाबो छातालाइ के टेर्थ्यो ? निथ्रुक्कै भएँ , यस्ले भन्थ्यो भन्नुहोला बेलुका ठिक्क अफिस छाडने बेलामा पानी पर्छ है।"
म गाँउमा गएँ भने पानी परेको बेला मलाइ बरण्डामा बसेर स्कुल दौडीरहेका बच्चा हेर्न मन लाग्छ। कोही रुझ्दै, कोही छाता ओढदै, कोही पलाष्टिक ओढदै, कोही केराका पात र कोही कर्कलाका पात ओढदै किताब च्यापेर स्कुल दौडीरहेका नानी बाबुहरु। चिसो पानीमा भिजेर न्यानो भविष्य कमाउन दौडीएकमा मेरा भाइ बहिनी देखेर म भाव विह्वल हुन्छु। मैले सुनिन कहिल्यै तिनीहरुले पानीलाइ सरापेको। मेरै जमानामा पनि म धेरै पटक पुरै भिजेर स्कुल गएको छु। घरमा एक दुइवटा मात्रै छाता। हामी छ छ जना त स्कुल जाने मात्रै थियौ। कस्ले लैजाने छाता। जसको शक्ती उसको भक्ती भने झैं दाजु दिदी ले लैजान्थे छाता। अनी त आफू उही कर्कलाको पात ओढेर दौडदै स्कुल पुग्दा पानीले मेरा भित्रै सम्मका अङ्ग छामी सकेको हुन्थ्यो। म कक्षाको कुनामा लुपुक्क बस्थें शरिरकै तातोले ओभाएर न्यानो हुन नपाँउदै छुट्टी हुन्थ्यो अनी फेरी घर फर्कदाँ लछप्पै। कहाँ पाउँनु छाता, कहाँ पाउनु घुम। तैपनी मैले कहिल्यै पानीलाइ सरापिन।
मेरी छिमेकी! हे धुतुमुने बालककी ममतामयी माता। सम्झ त! जस्को खेत यही पानीले बगाएको छ ? तिनले कति सरापे हुनन पानीलाई। जस्को घरबास यही पानीले पैह्राएर बढारेको छ तिनलाइ कती रिस उठेहोला पानी देखी! तर घर पैरोले बगाउँदा पनी खेत बाझीन्छ कि भन्ने चिन्ता हुनेलाइ मात्रै थाहा हुन्छ पानी पर्नु र नपर्नुको पीडा। तिम्रो मुटुको टुक्रालाइ बिहानै पकाएर खुवाएको माम यही पानीले फलेको हो। त्यो माम फलाउने हात खुट्टा हेर त! कठै बरा! हिलाले खाएर राताम्य पारेको छ। तैपनी त्यो किसान अझै थोरै पानी पर्छ कि भनेर चिन्तित छ। मेरी आमा दिदि बहिनीहरु घुम ओढदै चिसो खेतमा आहाल खेल्दै भए पनि खेत रोपिरहेछन। पानी नपर्दो हो त कति सजिलो हुन्थ्यो होला काम गर्न ? तर खै तिनीहरुले पानी बन्द भइदिए हुन्थ्यो भनेको? यदी उनीहरुले पानीलाइ सरापेर खेत नजाँदहुन त कहाँ बाट खुवाउँथ्यौ तिम्रो मुटुको टुक्रालाइ माम? कस्ले उब्जाउँथ्यो तिमी हामी जस्ता शहरमा रम्नेलाइ भात! यही पानी परेन भने चाँडै नै मुल सुकेर शहरवासी माघमा नै काकाकुल हुन पर्नेछ । जसलाइ पानीले सताएको छ उनैले पानीलाइ माया गरेका छन। जस्ले उनीहरुलाइ हरपल अप्ठारामा पारेको छ उनैले सहज रुपमा लिएका छन पानीलाइ। त्यसैले मेरी छिमेकी, मेरा प्यारा सहकर्मी प्रकृतीलाइ सहज रुपमा लिने बानी बसालौं। यदी हामीले चाहेर पानी पार्न सक्दैनौ भने चाहेर रोक्न पनी सक्दैनौ। प्रकृतीलाइ गाली गरेर मुख नदुखाँउ।

सुवना शर्मा

पहिला त त्यसलाई हामी सपनानै मान्छौ
तर पछि त्यो विपनानै हुन्छ
एक्कासी त्यो देशभरि छाउछ
आउछ क्रान्ति अवश्य आउछ

पहिला पनि आउँछ भनेकै थिए
तर त्यो आशामै हरायो
अव त अवश्य आउछ
देशमा क्रान्ति अवश्य आउछ

आमा हुँ मुख खोलेर भन्न सक्छु म
दुष्टहरूलाई खतम पार्न
शक्ति म उनिहरूलाइ दिन्छु
आउछ देशमा क्रान्ति अवश्य आउछ

त्यो क्रान्तिलाई हामी स्पष्ट देख्‌न सक्छौ
जताततै त्यसको आवाज सुन्न सक्छौ
दुष्टहरूको शासन खत्तम अब हुन्छ
देशमा क्रान्ति अब आउछ
देशमा क्रान्ति अब छाउछ

सुवना शर्मा

यो जीन्दगी खै के जीन्दगी
भित्र खोक्रै–खोक्रो भएको जीन्दगी
बाहिर हेर्दा चटक्क परेको जीन्दगी

आखाँ चिम्लदा अन्धकार यो जीन्दगी
बाहिर हेर्दा सुन्दर यो जीन्दगी
आफैसँग डराएको जीन्दगी
यो जीन्दगी खै के जीन्दगी

अरूलाई छक्क पार्ने यो जीन्दगी
आफूलाई भने रूवाउने यो जीन्दगी
यो जीन्दगी खै के जीन्दगी
मरेर पनि बाँचेको यो जीन्दगी

आँखा खोल्न पनि डराउछ यो जीन्दगी
चिम्लदा पनि डराउछ यो जीन्दगी
भित्रै–भित्र समस्याले खाएको जीन्दगी
यो जीन्दगी खै के जीन्दगी
मरेर पनि बाँचेको यो जीन्दगी

५ श्रावण, चितवन / ३:४५ 

सरकार र माओवादी वीच भैराखेको शान्तिवार्तामा विभिन्न तत्वले भाड्ने षडयन्त्र भएको भन्ने लागेर आज चितवनको लायन्स चोकबाट ४ वजे खबरदारी जुलुस निस्कने भएको छ। जसलाइ सफल बनाउनको लागि माइकिङ्ग कार्य भैराखको छ।

म अफिसमा बसिरहको बेला बाहिर माइकिङ्ग गर्दै आएको हुँदा खास आयोजना कसबाट भएको भन्ने एकिन हुन सकेन। जो सुकैले आयोजना गरेको होस यो बेलामा नेपाली एक हुनु पर्ने अवस्था सृजना भएको छ। त्यसैले नागरीक समाजले चितवनमा जुन सहभागी जनाएका थिए त्यस्तै सहभागीताको अपेक्षा सारा देशबासीले गरेको भने पक्कै हुनु पर्छ। किनकी प्रत्येक नेपाली, जो नेपाली हुनुमा गर्व गर्छ, उसले शान्ति चाहेको छ।

सन्देश कडेल 

कही नभएको जात्रा हाँडीगाँउमा। हुन पनी हो अहिले काठमाडौं पुरै जात्रामय भएको छ। जात्रा नभएको त दिनै छैन। हुनत नेपाललाइ बिदेशीले ३६५ दिनमा ३६६ वटा पर्व भएको देश भन्थे अरे। तर लोकतन्त्र आएपछी त जात्रै जात्रा। पहिला पहिला जात्रा हनुमानढोकातिर हुने गर्थे। त्यहाँ बसन्तपुर दरबार स्क्वायएर को नजिकतिर। तर अहिलेका जात्रा चाँही लोकतन्त्र आएकोले होला बढी जसो सिंहदरबार स्क्वयाएर तिर नै केन्द्रित देखिन्छन। सबैले संक्रमणकालीन अवस्था भनेका छन। मन्त्रीहरु सबैकुरालाइ समान्य नै मान्दै हिडेका छन। यही बेला कहीले महिलाले घेर्ने, कहिले दलीतले, कहिले कमैया, कहिले ड्राइभरहरु। सबैले सिंहदरबारलाइ हायल कायल पारेका छन। हैन त्यो सिंहदरबार भित्र के छ र त्यती धेरैं पुलीस राख्दा पनी सुरक्षित नभएर जनताले गेट कुरेर बस्नु पर्ने ! (किन कुरेका हुन कुन्नी ?) अहिले त गेट कुरेर धर्ना दिने काम फेसन जस्तो भइसक्यो। अब कुन दिन देखी जनताहरु स्वास्नीले घरबाट लखेटे पनी सिंहदरबार, दुलाहाले कुटे पनी माइत जाने धम्की दिएर सिंहदरबारतिर टाप !

काठमाडौमा देख्‍न पाइने अर्को मजा हो गर्मीको फेसन। म तराइ गएको थिएँ गर्मीमा मलाइ अती गर्मी अनुभव भयो यहाँको भन्दा । फेरी काठमाडौ आएँ तर उहाँको भन्दा अझै गर्मी लाग्यो यहाँ। मलाइ पसिना आएर वा गर्मी अनुभव भएर होइन नी। तराइको त्यस्तो गर्मीमा पनी यहाँका जस्ता शरीरका धेरै ठाँउमा खुल्ला राखेर हिडने लडकी देखेको थिइन। त्यसैले बबुरोले ठान्यो गर्मी त काठमाडौं बढी रैछ बा! हुन त काठमाडौका केटीहरुलाइ तुलनात्मक रुपमा बढी नै गर्मी हुने गरेको पाएको छु। दाँत कटकटाउने जाडोमा उनीहरु हाफ बाहुले लगाएर एकसरोमा नै आइसक्रिम खाएको देख्‍ने गर्थें ।(हुन त त्यो आइसक्रिम उनीहरुको खल्तीको नभएर नजिकै लठारिने खल्तीको करामत थियो, सित्तैमा मिलेर हो कि ?)

 अर्को एउटा काठमाडौंको बिशेषता के हो भने बर्खामा जतासुकै टुकुचा नै टुकुचा देखिनु। पानी पर्दा बित्तीकै तपाइ हिडनुस जहाँ गएपनी खोलैखोला। जता हेरे पनी पोखरी नै पोखरी। पुतलीसडक, मैतिदेवी, ठमेल सबैतिरका बाटाहरु खोलामा परिणत हुन्छन। पानीले सबै समतुल्य देखेपछी छामछुम गरेर हिडनु पर्ने नत्र कतीखेर खाल्डमा परिएला भन्ने पिर। पानी परेपछीका क्षण झन रमाइला हुन्छन। तपाइ बाटोको बिचमा नहिडेंर पेटीमा हीडनु भयो भने आकासे पानीले रुझाउन नसकेको ज्यानलाई छतको पानी ले रुझाइदिन्छ। छाता ओढनुस तर छाता प्वाल पार्ने पानी खस्छ तपाइको टाउकोमा। तपाइले नसोचेको मुसलधारे पानी! अन्त धेरैजसो ठाँउमा त पिच नभएको बाटोमात्रै हिलो हुन्छ। तर काठमाडौंमा त पिचबाटोमाथी यती हिलो हुन्छ की पिचबाटो नै देखिदैन। यस्को सबैभन्दा बढी मार खान्छन बटुवा । मोटरसाइकल घ्यार्र गरेको सुने पनी तर्किन पर्ने, गाडी टिं गरे पनी तर्किन पर्ने । तैपनी तर्कदा तर्कदैपनी छ्याप्प हिलो पार्दै दौडन्छन। जोगीनै मुस्किल। अब घाम लाग्यो भनेर पनि सुख पाइने अवस्था छैन। घाम लागेपछी बाटोमा भएको हिलो सबैभन्दा चाँडो सुक्छ। अनी फेरी सडक पुरै धुलाम्य। श्‍वास नै फेर्न गाह्रो हुने।

काठमाडौको त यो हाल छ भने अरु ठाँउको के हाल होला। एक पल्ट सोचौं त। कतिपय पिच बाटोहरुमा भैसी आहाल खेल्लान? कति बाटोहरुमा भ्यागुताले पानी गाँडा हुर्काउलान। कतीपय बाटोमा हाम्रा साना साना बालबालीकाहरु माछाका भुरा मार्लान! गाँउमा बाटो गएपछी बाटैबाटो बिकास आउँछ भन्थे पहिला। यस्ता स्वयं पीडीत बाटाहरुले कतिको निकास देलान बिकासलाई? दैनिक हडताल र जाम गर्न उत्साहित मान्छे हरु, तोडफोड गर्न उत्प्रेरित हातहरु किन जुटदैनन बिकासको मुलधारमा? के नेपालीहरु सधैं सरकारले गरेन भनेर यत्तीकै बस्लान? यत्तीकै सरकारको आलोचना गरेर बसे भने के होला देशको हालत?

               १
तिमीलाइ बाहुबीच राखी कसीलो आलिङ्गनमा
झुमझुम भए म त रागीलो अनी रसीलो चुम्बनमा
तापमान चढ्दो भयो भेल बग्यो नशा नशामा
रंगीयो सशरीर सबै, चाप बढ्यो स्पन्दनमा
              २
उर्लदो भयो शरीरको गती थाम्नु कसरी
फुट्यो बाँध धैर्यको फेरी बाँध्नु कसरी
मत्ता हात्तीसरी मात फेरी मात्तीएर आयो
विस्फोट हुने तत्वलाइ साँच्नु कसरी ?

           ३
एकबार हेर ती आँखा यता जुधाइ
भन्दैछन केही मेरा नयन तिमीलाइ
आउ बाहुपासमा मेरो म गर्छु आलिङ्गन
प्रेमपाश नै हो सबैभन्दा मिठो बन्धन
             ४
केही थोपा जिन्दगानी, कती पिउँ कती साँचु
अप्ठ्याराहरु रैछन धेरै, कहिलेसम्म कती बाँचु
आजे पुरै बाँचे फेरी भोली विहानै मर्छु कि त
पीडाहरुको एम्बुसमा छु हजुर म कसरी हाँसु ?

               ५
दुख लाग्यो जिन्दगी अब दास हुदैछ
र पनि त जिन्दगी अब कसैको खास हुदैछ
संसार अचम्म छ आफू देख्दा आफै दङग
दिल चर्कने मौसममा पनी उस्को मेरो समास हुदैछ ।